ايرج افشار

311

دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )

عمارت آورده بودند ، ولى اين امر خيلى بعيد به نظر مىرسد . تالار فوقانى عمارت محل نشيمن پادشاه بوده و در ايام نوروز و مواقع عرض لشكر و سان قشون يا زمان چوگان‌بازى و تفريحات ديگر شاه براى پذيرايى يا تماشا در آنجا جلوس مىكرده و از آن مقام مرتفع ميدان را تماشا مىنموده است . اگرچه عمارت و تالار علىقاپى به وضع قديم داراى سقفهاى كوتاه و پست و راهروهاى تنگ و درهاى كوچك است ولى از جهت هندسه و استحكام بنا و نقش و نگار در و ديوار از عجايب ابنيه است [ 35 ] مخصوصا ديوار عمارت و تالار و اطاقها و راهروها و سقف داراى ظريفترين تذهيب‌ها و نقاشيهاى ممتاز عهد صفويّه است كه هنوز با تمام خرابى كه در آن بناى عالى راه يافته قابل استفادهء نظرى بسيار است و از جمله يادگارهاى ذيقيمتى است كه ديگر ايران از آوردن مثل آن مسلما عاجز است و مشاهدهء حالت حاليّهء آن مىفهماند كه در ايام آبادى چه منظرهء فريبندهء زيبايى داشته و در باب تالار همين عمارت است كه يكى از مسافرين اروپايى معاصر دورهء آخرى صفويّه مىگويد : « اين تالار زيباترين تالارهايى است كه من تاكنون در دنيا ديده‌ام » . عمارت و تالار علىقاپى اين اواخر خرابى بسيار يافته و بيشتر خرابى آن از همين پنجاه سال اخير است . 8 - مسجد شيخ لطف الله مسجد شيخ لطف الله در ضلع شرقى ميدان نقش‌جهان قرار دارد و از بناهاى شاه عباس كبير است كه آن را در طرف مشرق ميدان روبه‌روى عمارات دولتى ساخته است . چون امامت آن اوّل دفعه با شيخ لطف الله بوده ، به اين اسم نوشته شده . اين مسجد به وضع غريبى است . يعنى صحن و حياط ندارد بلكه بعد از آنكه از چند پلّه شخص بالا رفت به راهروى سرپوشيده‌اى داخل مىشود كه از شمال به جنوب متوجه است . [ 36 ] اين راهرو كمى بعد به وضع مخصوصى پيچ خورده جهت مغرب به مشرق را پيدا مىكند و در طرف جنوب اين راه جديد در مسجد است كه فضاى مربع بزرگى است كه بر روى آن گنبد مسجد را زده‌اند و تمام مسجد عبارت از همين فضاى چهار ديوارى است كه در زير آن سردابى ساخته‌اند و عجب